کتاب تطبیق مکاتب کلاسی سیسم و رمانتیسم اروپا با شعر فارسی اثر ایرج کوشکی، به تحقیق در باب بررسی مکتب‌های کلاسی سیسم و رمانتیسم و سبک‌های ادبی مشرق (ایران) به خصوص سبک خراسانی و عراقی و مقایسه‌ی بین آن‌ها پرداخته است.

معمولاً ادبیات را آینه فرهنگ و تمدن یک ملت معرفی می‌کنند، زیرا تمام وجوه مدنیت ملت‌ها در آثار مکتوب آن‌ها جلوه‌گر است. در واقع ادبیات ملی یک قوم در کنار سنت‌های هنری و فنیِ بازمانده از روزگاران پیشین، مجموعه تمدن آن قوم را تشکیل می‌دهد. شاعران و نویسندگان بزرگ با تکیه بر آن چه در روزگار آن‌ها به عنوان ادبیات جریان دارد دست به ابتکارات تازه می‌زنند؛ اعم از ابتکار در زبان، ابتکار در معانی و شیوه بیان و طرح آن‌ها. به مجموعه این ابتکارات مکتب یا سبک ادبی گفته شده است.

بحث از مکتب و سبک‌های ادبی و شعری یکی از مباحث دشوار تلقی می‌گردد که تا رسیدن به تکامل نسبی راهی دراز در پیش دارد و «عمری نوح سان باید» که بتوان دیدگاه‌ها و نظریات و مقایسه‌های لازم و کافی را در مورد مکاتب و سبک‌های شعری فارسی و تطبیق آن‌ها با دیگر مکاتب به انجام رساند. سوابق کاربرد واژه‌ی سبک در زبان فارسی از نظر ملک‌الشعرای بهار این گونه نقل شده که اوّلین عبارتی که واژه‌ی سبک در آن بکار رفته مجمع‌الفصحا از رضا قلی خان هدایت بوده است و در زبان اروپایی واژه‌ی سبک از دو دیدگاه بررسی شده است، یکی دیدگاه افلاطونی و دیگری دیدگاه ارسطویی، از دیدگاه افلاطونی سبک کیفیتی است که در بعضی آثار ادبی وجود دارد و در بعضی وجود ندارد. از نظر او سبک به معنی هماهنگی کامل میان الفاظ و اندیشه است.

در بخشی از کتاب تطبیق مکاتب کلاسی سیسم و رمانتیسم اروپا با شعر فارسی می‌خوانیم:

عاملی که امروز در ادبیات به آن بسیار اهمیت می‌دهند تاثیر اوضاع اجتماعی در ادب و هنر دوران مختلف است. با این پیش‌فرض مطمئناً وضع اجتماعی دوره کلاسی سیسم در پیدایش اصول و قواعد محکم و تغییرناپذیر آن مکتب تاثیر مستقیم داشته. در این دوره در اجتماع سیستم طبقاتی حاکم است و حکومت سلطنتی و قدرتمندی سلطه را در دست دارد. طبق عقاید حاکم بر اجتماع آن روز شاه با حقی که خدا به او داده حاکم مطلق می‌باشد و همه مردم و اموالشان تحت تسلط او هستند. عشق به وطن، مفهوم عشق به پادشاه و فرمانبرداری از او در هم آمیخته و شعاری که در این دوره وجود دارد، این است: «یک قانون، یک دین، یک پادشاه»

فهرست مطالب
آشنایی با مکتب و سبک
زمینه‌های ادبی رنسانس
اومانیسم و رنسانس در ایتالیا
اومانیسم و رنسانس در فرانسه
ادبیات اروپا و مکاتب‌های ادبی
مکتب کلاسی سیسم، تعریف و شکل گیری آن
ویژگیهای مکتب کلاسی سیسم
وضع اجتماعی دوره کلاسی سیسم
سبک کلاسی‌سیسم در سده‌های هفدهم و بنیان‌های فکری آن (عمدتاً در فرانسه)
پیدایش اصول کلاسی سیسم
اصول و قواعد مکتب کلاسی سیسم
حقیقت نمایی
تقلید از قدما
اصل عقل
وضوح و ایجاز
آموزنده و خوشایند
قانون سه وحدت
وحدت زمان
وحدت مکان
وحدت موضوع
چهارمین وحدت (وحدت لحن)
«انواع ادبی» سبک کلاسی سیسم
حماسه
تراژدی
تراژدی آندروماک اثر راسین
فابل
کمدی
کمدی خسیس اثر مولیر
اشعار چوپانی، غنایی، هجایی و غیره
درآمدی بر سبک خراسانی
سبک خراسانی
معانی شعری سبک خراسانی و قالب شعری مهم این دوره
مختصّات فکری سبک خراسانی
روح حماسی
عقلایی بودن
برون گرایی
واقع گرایی
پند و اندرز
موضوعات شعری
مختصّات ادبی (یا زبانی) سبک خراسانی
حماسه در سبک خراسانی
تقلید از طبیعت در حماسه
حقیقت نمایی در حماسه
تقلید از قدما در حماسه
عقل در حماسه
نزاکت ادبی در حماسه
وضوح و ایجاز در حماسه
آموزندگی و خوشایندی در حماسه
قانون سه وحدت در حماسه
تراژدی در سبک خراسانی
وجوه اختلاف این دو نوع ادبی
فابل در سبک خراسانی
کمدی در سبک خراسانی
اشعار چوپانی، غنایی، هجایی و... در سبک خراسانی
مدح در سبک خراسانی
توصیف در سبک خراسانی
پند و اندرز و حکمت در سبک خراسانی
زهدیات در سبک خراسانی
غزل در سبک خراسانی
مرثیه در سبک خراسانی
طنز در سبک خراسانی
مقدمه‌ای بر مکتب رمانتیسم
آغاز عصر جدید در ادبیات اروپا
از کلاسی‌سیسم تا رمانتیسم
عصر روشنگری و رمانتیسم
اصول مکتب رمانتیسم
اصول مکتب رمانتیسم
آزادی
شخصیت
هیجان و احساسات
کشف و شهود
افسون سخن (کلمه)
گریز و سیاحت
علاقه به مسیحیت (مذهب)
احیای زبان
گفتن از خود
هنرمندان مشهور رمانتیسم
تفاوت دو مکتب کلاسی‌سیسم و رمانتیسم
مقدمه‌ای بر سبک عراقی
تاریخچه سبک عراقی
افکار حاکم بر شعر سبک عراقی
ویژگی‌های منطبق با اندیشه رمانتیسم در سبک عراقی
جایگاه رمانتیسم در سبک‌های ادبی ایران
مفهوم شعر غنایی
نگاهی به سابقه‌ی رمانتیسم در ایران
بازتاب رمانتیسم در عرصه ادبیات منظوم ایران