اندیشه­ ها و باور­های نخستین مردمان هر سرزمین، در پاسخ به پرسشهای بنیادین، پیرامون خلقت جهان و انسان آکنده از نکات و اشارات زنده و جانداریست که ذهن انسان را ناخودآگاه، به هزار ساله نخست هستی گسیل می دارد. پویایی و ماندگاری چنین اندیشه­ های کهنی را بیش از هر چیز باید مرهون گذر اساطیر هر سرزمین از شاه راه زبان و ادب گفتاری آن سرزمین دانست که حاصل این گذار، خلق آثار شگرفی چون، ایلیاد و اودیسه یونانیان، گیلکمش سومریان، و شاهنامه ایرانیان است.

روایت آفرینش هستی و انسان در اساطیر ایران نیز که با حضور قدرت های فرا طبیعی چون جادو، فره، طالع بینی، مرگ و حیات جاوید همراه بوده است. در نهان خانه ­ی نهاد بشر به گونه­ ی افسانه و اسطوره، نسل به نسل انتقال یافته و منجر به خلق آثار و جاوندی چون: شاهنامه‌ی فردوسی، گرشاسبنامه اسدی طوسی، ویس و رامین گرگانی، بانوگشب نامه، اثری که نام سرآینده آن لابلای سطور تاریخ ایران محو گردیده شده است.

اما حقیقت آن است که این آثار با گذشت زمان و فراموش شدن بن مایه ­های فرهنگی و اساطیری این سرزمین، رنگ باخته و رفته رفته به افسانه­ هایی خردناپذیر و اغراق­آمیز بدل می‌گردند.

جستار حاصل تلاشی است برای یافتن ردپای اندیشه های کهن اساطیری این مرز و بوم در ادبیات حماسی آن که به شیوه­ای نقد گونه به تطبیق میان برخی از این اندیشه ­ها با اساطیر و ادبیات ملل دیگر و یا گذر آن در ادیان می­پردازد. هدف از گزینش اسطوره­ ی آسمان و زمین به عنوان موضوع این جستار نیز، تحریر مقدمه ­ای بر آغاز هستی از دیدگاه اساطیر بوده است.
فهرست مطالب

سرسخن
فصل اول :کلیّات
اصطلاح‌شناسی اسطوره
تأثیر جغرافیا و شرایط اقلیمی در شکل‌گیری اسطوره
معرّفی اساطیر ایران
فصل دوم:آسمان مزدایی
معرّفی آسمان مزدایی
آسمان، اوّلین آفریده
آسمان، حریم امن اهورامزدا
آسمان، تحرّک، اقتدار، زمان
آسمان بارورکننده
مینوی آسمان و آسمان مینویی
فصل سوم:زمین مزدایی
معرفی زمین مزدایی
تن زمین در اساطیر باستان
زمین و «انسان غول» اساطیری
زمین، واسطه چرخه‌ی حیات
زمین، ایستایی، خلاقیّت، مکان
قهرمانان، فرزندان زمین
مکان و مکانپرستی
جمع نظرات
زمین جاندار
روان زمین
زمین در ذات فرشته‌ی خود
زمین ملکوت
روانکاوری زمین
آنمسیم (جاندارپنداری) زمین
سپندارمذ اوّلین دین پذیرفتار
سپندارمذ؛ فروتن و شکیبا
زمین شاد زمین ناشاد
فصل چهارم:پیوند و جدایی
آسمان و زمین
نوستالژی بهشت
پیوستگی ازلی آسمان و زمین
اسطوره‌ی جدایی آسمان و زمین
آسمان نماد ملکوت و زمین نماد مادّه
اسطوره آسمان پدر و زمین مادر
جمع نظرات
فصل پنجم:پیوند دهندگان
آسمان و زمین
پیونددهندگان آسمان و زمین
کوه
درخت کیهان
ستون
چهارمین پیونددهنده
آب و پرستش
درمان‌بخشی آب
آب، نوزایی، رجعت به اصل
جمع نظرات
انسان کاملترین پیونددهنده
کتابنما