در این کتاب ریشه‌یابی تاریخی و خاستگاه زبان فارسی دری توجه شده و شیوه گسترش آن مورد بررسی قرار گرفته است.

باید گفت که آریانای کهن، خراسان دورۀ اسلامی و یا افغانستان کنونی از قدیم‌ترین ادوار تاریخ محل ظهور عالی‌ترین و درخشان‌ترین تمدن‌های جهان بوده و فروغ آنهمه ذخایر فکری و گنجینه‌های معنوی به شکل علوم، فرهنگ، اخلاقیات و ادبیات به ما رسیده است که در ادوار مختلف به زبان‌های مختلف نگاشته آمده و امروز از آن زبانهای تاریخی و باستانی، زبان فارسی دری (زبان خراسانی) و چندین زبان محلی دیگر به ما رسیده است.

از شرح بالا این نکته روشن می‌شود که زبان فارسی دری، زادۀ پهلوی اشکانی و زبان اشکانی دنبالۀ زبان اوستایی است. اما اغلب محققان معاصر عقیده دارند که زبان فارسی دری به طور مستقیم از اوستا برآمده و آنچه را که ما پهلوی اشکانی می‌گوییم، همان زبان فارسی دری است؛ به دو دلیل:

اول این که اگر آثار باقیماندۀ پهلوی اشکانی با قدیم‌ترین آثار باقیماندۀ فارسی دری مقایسه و مقابله گردد معلوم می‌شود که گویا مادر و فرزند بوده باشند و اختلاف چندانی در آنها به نظر نمی‌رسد.

دوم این که به وجود آمدن این همه آثار بدون سابقۀ تاریخی خالی از اشکال نیست، به این معنی که زبانی که بایست، کم ازکم دو سه قرن متداول و مروج بوده باشد تا این قدرت و ورزیدگی را پیدا کند که شعری چون شعر رودکی با آن به میان آید.
فهرست مطالب

یک دوسخن از مؤلف
مقدمه
سرگذشت زبان فارسی دری/پروفیسور رسول رهین
پیشینۀ تاریخی زبان فارسی دری / پوهاند دکتور محمد حسین یمین
پیشینۀ تاریخی زبان فارسی / دری / تاجیکی پیش از هزارۀ سوم میلادی
دکتور غلام جیلانی داوری، خاورشناس افغانستان
خراسان کهن و فرارود مهد پیدایش و پرورش زبان فارسی دری
نجم الدین کاویانی
تیره شناسی زبان‌ها بحثی پیرامون فارسی دری / دکتور اسدالله حبیب
افغانستان گهوارۀ زبان فارسی دری و برخی یاد آوری‌ها / دکتر رازق رویین
پیشینۀ ادب فارسی دری ( متن کنفرانس) / واصف باختری
دری یا زبان درباریان / دکتور عنایت الله شهرانی
تأثیر زبان و ادب دری بر عربی / مرحوم پوهاند محمد رحیم الهام
سیر زبان فارسی دری در هند / شاه علی اکبر شهرستانــی
گسترۀ زبان فارسی دری در منطقه و جهان / گل احمد شیفته