امام صادق علیه السّلام با فکر روشن و دید دقیق خود، سینه دانش ها را شکافت و دنیا را از دانش خود آکنده ساخت. هم اوست که می گوید: «سلونی قبل أن تفقدونی فإنه لا یحدّثکم أحد بعدی بمثل حدیثی»؛ از من سؤال کنید پیش از آنکه مرا از دست بدهید. بدرستی که پس از من، کسی مانند حدیث مرا به شما نخواهد گفت[1]. و این سخنی بود که جز جدّ بزرگوارش امام امیر المؤمنین علیه السّلام، کسی را یارای تکلّم به آن نبوده است. امام صادق علیه السّلام در حدیث دیگری از گستردگی علوم و دانش های خود چنین سخن به میان آورده است:

به خدا سوگند که من آنچنان به کتاب خدا از- اوّل تا آخرش- آگاهی دارم که گویا کتاب خدا در میان مشت من است که در آن اخبار آسمان، اخبار زمین، اخبار هر آنچه واقع شده، و اخبار آنچه تا قیامت واقع خواهد شد، آمده است که خداوند متعال خود فرموده است: (فیه تبیان کل شی ء) در آن روشنگری برای هر چیز است[2].

بزرگترین جلوه گستردگی علمی امام صادق علیه السّلام این بود که تعداد چهار هزار دانشجو از دریای دانش آن حضرت سیراب شده اند و دانش و فرهنگ را در جمیع تمدّن های اسلامی پخش کرده و پرچم معرفت دینی و احکام شرعی را برافراشته اند.

پی نوشت ها

[1] ذهبى، تاریخ الاسلام 6/ 45، تذکرة الحفاظ 1/ 157، تهذیب الکمال فى اسماء الرجال 5/ 79.

[2] اصول کافى 1/ 229، آیه شریفه در متن روایت به همین ترتیب آمده است، البته این آیه در قرآن به این صورت آمده است‏ « وَ نَزَّلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ تِبْیاناً لِکُلِّ شَیْ‏ءٍ و این کتاب را که روشنگر هر چیزى است ... بر تو نازل کردیم» نحل/ 82.