در نگاه نخست گفت‌وگو و هم‌سخنی در تمام سطوح به‌مثابه یک رخداد و کنش و واکنش انسانی و در قالب مناسبات اجتماعی تعبیر و تعریف می‌شود. لیکن، همین گفت‌وگو به‌عنوان یک رخداد دارای حکایت و حکمت است.

در ادامه یادداشت سوم بهمن ۱۴۰۰ روزنامه همدلی به قلم محمدعلی نویدی مدرس دانشگاه می‌خوانیم: مراحل و مراتب و درجات و عیار گفت‌وگوها با توجه به درک و فهم و تأمل و ژرف‌نگری در این حکایت و حکمت گفت‌وگوها، مبرهن و معلوم می‌شود. منظور از حکایت گفت‌وگو، همانا، سرگذشت و ظاهر و صورت نمایان گفت‌وگوهاست. گفت‌وگو در عیان و ظاهر و در قالب سخن گفتن و شنیدن و نقل و قول یا بحث و محاوره صورت می‌گیرد. این حالت اولیه و آشکار گفت‌وگو را حکایت هم‌صحبتی و مذاکره می‌نامیم.

در واقع، حکایت گفت‌وگو حکایت تعریف و تفسیر از ظرف و حرف است. ظرف در مقایسه با مظروف و حرف در قیاس با محتوا و معنی. در اینجا یک نکته باریکی نهفته است و آن اینکه ظرف‌ها و حرف‌ها ازنظر زیبایی و استحکام و دلپسندی و تلائم با طبع آدمی هرگز یکسان نیستند؛ یعنی، چنین نیست که سخن و حرف و ظرف از آن حیث و جهت که حرف و سخن و ظرف است، بی‌اعتبار یا کم اعتبار باشد؛ بنا بر قاعده اصالت اثر «عقل اثربخش» ظرف و حرف دارای اثر بی‌بدیل و غیرقابل‌تقلیل و تحویل به چیز دیگری است. بدین‌سان، حکایت گفت‌وگو اگرچه صورت و ظاهر گفت‌وگو و هم‌سخنی را نشان می‌دهد اما از اثر آن غافل نیست. این حکایت گفت‌وگو را برون‌مایه و ظاهر گفت‌وگوها می‌نامیم، همانند ظرف‌ها و حرف‌ها که به‌منظور و هدف اصلی دیگری ساخته‌شده‌اند؛ اما حکمت گفت‌وگو از غایت و مظروف و محتوا بحث می‌کند.

اگر حکایت گفت‌وگو از سرگذشت و داستان موضوعات و مسائل بحث می‌کند، حکمت گفت‌وگو از معنی و دانایی، علم و معرفت گفت‌وگو سخن می‌گوید؛ مثل دو کاسه. دو کاسه شاید ازلحاظ ظاهری و قالبی یکسان و نظیر هم باشند و در کل به آن‌ها ظرف گفته می‌شود و در نگاه سطحی و عامی نه نگرش اثربخش، هیچ تفاوتی باهم نداشته باشند، مثل‌اینکه گفته شود سخن، سخن است و حرف، همانند حرف است. لیکن، تفاوت اصلی و ماهوی دو کاسه در مظروف و محتوای آن‌هاست. ظرفی که در عسل و آب گواراست با ظرفی که در آن آب گل‌آلود و سنگ‌ریزه است، یکی نیست؛ بنابراین، حکمت از درون‌مایه سخن‌ها و گفت‌وگوها بحث می‌کند.

حکمت از دانش، آگاهی و فرزانگی سخنان طرفین حرف می‌زند. دقت و تأمل در این درون‌مایه و برون‌مایه گفت‌وگوها امری بس مهم و در فرآیند و اهداف گفت‌وگوها حائر اهمیت فوق‌العاده است. «حکایت بر مزاج مستمع گو/اگر خواهی که دارد با تو میلی.» (سعدی). با ملاحظه این تعبیر و تفسیر از حکایت و حکمت گفت‌وگوها، می‌توان حکایت و ظاهر و قالب سخنان و سخن گفتن‌ها و شنیدن‌ها را به هم نزدیک و نزدیک‌تر کرد و حکایت گفت‌وگوها را از معنا و محتوا گرانبار نمود؛ در نتیجه، با این نگرش و روش گفت‌وگوها تکراری و خسته‌کننده و بی‌اثر و بی‌ثمر نخواهند بود. حکمت هسته و مغز و جوهر گفت‌وگوهاست و حکایت پوسته و قشر و غشای مذاکرات است. به یادآوریم دریای آب تلخ و شور و دریای آب شیرین را در مثنوی معنوی.